2020, une épopée brodée (2020, een geborduurd epos)

Begin 2026 kon het Museum van de Stad Brussel voor het eerst sinds heel lang een nieuw borduurwerk opnemen in de collectie. Dankzij de genereuze schenking van het Brusselse Centre de Réhabilitation psychosociale et d’Intégration au Travail (CRIT) van de vzw L’Equipe kwam 2020, une épopée brodée in de collectie. Het monumentale borduurwerk toont het jaar 2020. Dat jaar staat synoniem voor het coronavirus en de vele manieren waarop we daar als samenleving mee omgingen. 

Het borduurwerk is een collectief werk dat een jaar van isolement en vaak grote eenzaamheid oproept. Er is voor velen een periode vóór en na het virus, voor de mondmaskers, covid-testen en vaccins, na de maandenlange sluiting van cafés en restaurants, het afstand houden en het eenzame afscheid van zij die overleden. Het borduurwerk herinnert aan de zorgeloze nieuwjaarsnacht op 1 januari 2020, en de legertrucks die in Italië de overledenen evacueerden, aan de verboden rustpauze op een bankje in het park en aan de lente die buitengewoon zonnig was. Sommige taferelen zijn universeel, andere dan weer typisch Brussels.

Tussen 2020 en 2024 werkten ongeveer vijftig mensen aan het borduurwerk. De zes panelen lieten toe om, met respect voor de afstandsregels, samen te werken. De ene werkte verder aan wat de andere was begonnen en zo werd het een echt collectief kunstwerk. Dat leidde tot deze gemeenschappelijke, en tegelijk hoogst persoonlijke interpretatie van een bewogen jaar.

januari-februari

Het jaar begint zorgeloos terwijl het virus zich, verborgen tussen de sneeuwvlokken, begint te verspreiden. Wat iedereen ziet, zijn de hevige bosbranden in Australië. Maar toch vieren we feest. China, het eerste land dat door de pandemie wordt getroffen, laat in minder dan een maand tijd een ziekenhuis bouwen. In Italië rijden militaire voertuigen gehaast rond om mensen te vervoeren die zijn bezweken aan de complicaties van het mysterieuze nieuwe virus. De lucht raakt langzaam leeg van vliegtuigen, hun chemtrails en hun oorverdovende lawaai, om plaats te maken voor vogels. De natuur eist haar rechten terug en schildpadden leggen hun eieren op een strand in Thailand. De meeste mensen zijn in ontkenning over Covid. Net als de struisvogel steken velen hun kop in het zand.

 maart-april

Het gezicht bedekken met maskers, eerst omdat men er niet in gelooft, later om zich te beschermen. De ogen, dat is het enige wat we nog zien van anderen. De anderen die ons nauwlettend in de gaten houden, sociale controle maakt zijn intrede. Een kajakker wordt met harde hand uit het meer van het Ter Kamerenbos verwijderd: hij demonstreerde voor de regularisatie van mensen zonder papieren. Al snel ontstaat er een tekort aan medisch materiaal en toiletpapier. In Anderlecht wordt een vos gespot. Terwijl de natuur tot bloei komt, moet iedereen zich thuis isoleren. Vanuit onze ramen tonen we onze steun aan de essentiële beroepen met geschreven boodschappen of door om 20 uur te applaudisseren. Hoewel het CRIT gesloten is, blijven de banden bestaan. De cultuur is gekooid en ook de mensen zitten opgesloten! We laten dan maar de hond uit… Wat vroeger een karwei was, wordt een excuus om te blijven wandelen door de rustige straten, onder een stralende hemel vol vogels.

mei-juni

Iedereen thuis, zelfs wie geen dak boven zijn hoofd heeft... En daar gaat het tijdperk van het zelfgebakken zuurdesembrood! Ondertussen staan de industrie en de wereldeconomie niet stil. “Zorg goed voor jezelf!” ligt op ieders lippen. We leren in onze elleboog te hoesten, ons te laten testen en, bij een positieve test, contact op te nemen met iedereen met wie we in contact zijn geweest. Fase 3 van de lockdown eindigt op 8 juni 2020. Het CRIT gaat weer open. We kunnen weer een sociaal leven leiden, maar onder strenge voorwaarden: we moeten afstand houden, mondkapjes blijven dragen en ons laten testen. De wattenstaafjes vinden hun weg naar onze neusgaten en onze woordenschat. De klimaatverandering gaat aan een razende vaart verder en de ijskappen smelten alsof ze in de magnetron worden opgewarmd.

juli-augustus

Iedereen zit geïsoleerd in zijn of haar bubbel. Gezien de steeds onverbiddelijke regels, werd de situatie volgens u goed aangepakt? Volgens sommigen zou de regering de eerste prijs voor menselijke domheid kunnen winnen. In Blankenberge breekt een heftige vechtpartij uit onder jongeren, terwijl aan een andere kust een explosie in de haven van Beiroet enorme schade aanricht en duizenden levens eist. Stormen en orkanen razen over de Noord-Atlantische Oceaan en teisteren Europa en Amerika, terwijl er in onze neuzen een strijd met wattenstaafjes woedt. We hebben maar één verlangen: reizen. Maar de tweede golf overspoelt Europa en we moeten rekening houden met de kleurcodes die de mate van gevaar aangeven en de bijhorende maatregelen van de verschillende landen. Er worden lockdownfeesten georganiseerd die door de politie worden gestopt. Het smelten van het ijs is niet te stoppen, 5G-antennes schieten als paddenstoelen uit de grond en de bijen proberen verder te bestuiven.

 september-oktober

De mensheid verbruikt de grondstoffen van de aarde alsof we in een door Covid aangetaste appel bijten. De handel blijft vervuilend en niemand weet hoe de branden te blussen. We vragen ons af hoe de wereld van daarna eruit zal zien: welke plaats moeten hernieuwbare energiebronnen innemen? Maar de aandacht blijft toch vooral gericht op de verspreiding van het virus. Zelftesten raken in de mode. We nemen de vervelende gewoonte aan om vergiftigde cadeautjes uit te delen aan onze contactpersonen. Contactloos wordt de norm, vooral bij betalingen! Een tweede lockdown luidt het einde in van een pas herwonnen onbezorgdheid. De avondklok keert terug en drones bewaken de samenleving.

november-december

De bubbels, blijven ze bestaan of barsten ze? Tussen telewerken en online meetings beginnen eenzaamheid en isolatie op onze levens te wegen! Een vrouw draagt haar zwangerschap uit binnen de muren van haar huis. We maken ons op voor een trieste kerst, met Covid voor het raam. Wat betekent het om in deze periode een kind te verwachten? Gemaskerde gezichten, handen voor de mond, de verspreiding van het virus gaat ondanks alles door. Toch is dit ook het begin van de vaccinaties voor de drie varianten die zijn ontdekt. De ontbossing zet zijn opmars voort. In Frankrijk is er veel te doen over wolven. Toch is er in dit alles nog steeds poëzie: op 14 december 2020 sneeuwde het in de Taklamakan-woestijn, de op één na grootste zandwoestijn ter wereld (weer China, wat een toeval!). De zandzee verandert in een zee van sneeuw.

Het werk van vijftig deelnemers aan de ateliers van CRIT onder begeleiding van Charlotte Stuby, Laure Forêt, Sofia Corte Real en Valérie Vankrinkelen.

[Schenking ASBL l’Equipe - Centre de Réadaptation psycho-sociale et d’Intégration au Travail (CRIT)]