Monument voor José de San Martin

Dit monument is een bronzen ruiterstandbeeld van generaal José de San Martín (1778-1850) en is een kopie van een werk van de Franse beeldhouwer Louis Joseph Daumas, dat in 1860 in de Chileense hoofdstad Santiago werd ingehuldigd. In 1862 volgde een tweede versie van hetzelfde beeld, die in Buenos Aires werd geplaatst. Deze versie werd nadien op ruime schaal gereproduceerd en is terug te vinden in verschillende grote steden, waaronder Lima, Bogota, New York, Mexico-Stad, Washington D.C., Madrid, Parijs en Brussel.

Het monument toont de generaal, gekleed in een uniform uit zijn tijd, op een steigerend paard en met zijn rechterarm naar de hemel wijzend. De voorstelling is bijzonder eervol: een ruiterstandbeeld was traditioneel voorbehouden aan vorsten of overwinnende krijgers. De monumentale sokkel uit roze graniet benadrukt dit prestige. Het opgeheven armgebaar is symbolisch en verwijst, net zoals bij het ruiterstandbeeld van de Romeinse keizer Marcus Aurelius (121-180), naar genade en waardigheid; in andere contexten kan het ook een doelgerichtheid of dynamiek uitdrukken.

Generaal José de San Martín was samen met Simón Bolívar (1783-1830) en Bernardo O’Higgins (1778-1842) een van de belangrijkste ‘Libertadors’ (of bevrijders), leiders in de Zuid-Amerikaanse onafhankelijkheidsoorlogen tegen de Spaanse koloniale macht. San Martín werd geboren in Uruguay als zoon van een Spaanse adellijke familie en groeide op in Spanje, waar hij een Europese opleiding kreeg. Hij diende tot 1811 als officier in het Spaanse leger, onder meer tijdens de oorlog tegen Napoleon. Nadat hij in Engeland werd ingewijd in het vrijmetselaarsgilde, keerde hij terug naar Buenos Aires en richtte hij in 1812 de Loge van Lautaro op, een revolutionaire organisatie die een cruciale rol speelde in de Argentijnse onafhankelijkheidsstrijd. Zijn belangrijkste doel was het verslaan van de Spaanse troepen en het realiseren van de emancipatie van Zuid-Amerika. Hij nam deel aan de bevrijdingscampagnes van Argentinië, Chili en Peru, maar wordt algemeen beschouwd als de ‘Vader des Vaderlands’ van Argentinië.

Na het overlijden van zijn echtgenote en wegens interne conflicten tussen Argentijnse federalisten en unitaristen, vertrok San Martín in 1824 vrijwillig naar Europa en vestigde zich in Brussel. Hij verbleef er eerst in het Hôtel de la Croix-Blanche aan de Wolvengracht en later in een huis in de Bruidsstraat, waar in 1950 een gedenkplaat werd aangebracht. Om onbekend te blijven gebruikte hij de schuilnaam José Juan Marcelis. In 1828 keerde hij kort terug naar Buenos Aires, maar door de politieke situatie reisde hij snel opnieuw naar Europa. Via Engeland en Frankrijk kwam hij in september 1829 terug in Brussel terecht. Door de Belgische Revolutie vluchtte hij echter al snel naar Boulogne-sur-Mer, waar hij tot zijn overlijden in 1850 leefde.

Het monument staat vandaag in Sint-Pieters-Woluwe, waar de generaal zeven jaar van zijn ballingschap doorbracht. Het werd geschonken door de Argentijnse overheid en officieel ingehuldigd op 21 juni 1975.