Vier pijlers van de brug - Saincteletteplein

De decoratie van de brug op het Saincteletteplein in Sint-Jans-Molenbeek-Saint, evenals die van de bruggen van de Vlaamse Poort en van het Klein Kasteeltje, was het onderwerp van een wedstrijd die in juli 1929 werd gelanceerd. De eerst bekroonde projecten voor de bruggen Sainctelette en Vlaamsepoort waren die van “Victor Rogister, fils, quai Mativa 35 à Liège [Victor Rogister, zoon, Mativakaai 35 te Luik]”. Bij gebrek aan bevredigende projecten voor de brug van het Klein Kasteeltje werd begin 1930 een nieuwe wedstrijd uitgeschreven, die in februari eveneens aan dezelfde architect werd toegekend.

Victor Louis Rogister (1908-1976) is de zoon van Victor Marie Rogister (1874-1955), een Luikse architect die vooral bekend is om zijn realisaties in de art-nouveaustijl. In 1929 was de zoon nog student aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten van Luik en het adres aan de Mativakaai was dat van de kantoren van zijn vader. Er blijft dus twijfel bestaan over de precieze auteur van de projecten, temeer daar Rogister vader in een interview na de wedstrijd verklaarde: “…je tiens à dire et à souligner que ce travail [les deux projets primés] n’a pas été exécuté par moi seul ; mon fils, mon élève, m’a puissamment aidé.[ ik wil zeggen en benadrukken dat dit werk [de twee bekroonde projecten] niet uitsluitend door mij werd uitgevoerd; mijn zoon, mijn leerling, heeft mij krachtig geholpen.]” (La Meuse, 14.12.1929).

Cécile Sacino, die haar eindverhandeling aan Victor Louis Rogister heeft gewijd, neigt eerder naar een realisatie door Rogister vader, aangezien de zoon voor zover zij weet geen enkel gebouwd project op zijn naam heeft. In elk geval staat voor haar buiten kijf dat de vader invloed moet hebben uitgeoefend op de zoon, “ que ce soit dans ses études ou ses techniques de réalisation de documents. [hetzij in zijn studies, hetzij in zijn technieken voor het uitwerken van documenten.]” (SACINO, C., p. 18)

Het oorspronkelijke project voorzag aan de uiteinden vier lichtpylonen. Om verschillende redenen, met name kosten en onderhoud, werd dit project opgegeven ten voordele van pylonen versierd met vier decoratieve groepen die op allegorische wijze het maritieme milieu oproepen en elk bestaan uit: een figuur, een korf en een decoratief hoofd. In februari 1934 leverde de architect schetsen: twee figuren (De Lente en Neptunus) en een decoratief hoofd. Hoewel de bekroningen van de pylonen en de decoratieve hoofden vrijwel zeker op basis van deze schetsen werden uitgevoerd, vertonen de definitieve figuren een meer gestileerd karakter, in overeenstemming met de art-decostoel van die tijd.

Deze evolutie is ongetwijfeld toe te schrijven aan de Mechelse beeldhouwer Ernest Wijnants (1878-1964), aangesteld als “artistiek directeur”, dat wil zeggen de beeldhouwer die belast was met het maken van de schetsen en modellen op verkleinde schaal en/of op ware grootte, terwijl de eigenlijke uitvoering werd toevertrouwd aan “praktische beeldhouwers”.

Ernest Wijnants wendde zich vrij laat, op bijna 30-jarige leeftijd, tot de beeldhouwkunst. Zijn talent en zijn creaties, vooral delicate en sensuele naakten, werden al snel erkend. Beïnvloed door gotische en antieke beeldhouwers werd hij in de jaren 1930 een pleitbezorger van de monumentale beeldhouwkunst in dienst van het architecturale geheel. Hij pleitte voor het rechtstreeks ter plaatse bewerken van steen en voor de noodzaak van een nauwe samenwerking tussen beeldhouwers en architect.

Hoe de samenwerking op de werf van de Sainctelettebrug verliep, blijft de vraag. Men kan twijfelen aan de hartelijkheid ervan wanneer Victor L. Rogister fel reageert op een artikel verschenen op 4 januari 1936 in La Dernière Heure waarin het volledige ontwerp van de decoraties aan Wijnants wortd toegeschreven. Via een rechtzetting laat hij op 22 februari luid en duidelijk weten dat de decoraties van de pylonen “exécutés suivant [ses] cartons et sous [son] unique direction [werden uitgevoerd volgens [zijn] ontwerpen en onder [zijn] exclusieve leiding]”, en dat “M. Wijnants n’est intervenu que pour l’exécution matérielle de l’œuvre [de heer Wijnants enkel tussenkwam voor de materiële uitvoering van het werk]”.

Toch vertonen de vier monumentale figuren gestileerde en volle vormen evenals een hiëratische houding die doet denken aan de bas-reliëfs uit de Griekse oudheid (maar ook aan Egyptische schilderingen met hun frontale torso’s en profielen), wat eerder overeenkomt met de stijl van Wijnants. 

Auteur : Murielle Lesecque, urban.brussels, 2025