Monument voor de koloniale pioniers van de gemeente Elsene

Het monument op het Rode Kruis-Square in Elsene werd gemaakt door de beeldhouwer Marcel Rau en de architect Alphonse Boelens en in 1933 opgetrokken ter nagedachtenis van Elsense ‘pioniers’ van de Onafhankelijke Congostaat van 1876 tot 1908. Rau was een Brusselse beeldhouwer en medailleur die onder andere bekend is van het beeld van de liberale politicus Albert Devèze (1881-1959) in Elsene en de medaille van de academicus Victor Tourneur (1878-1967).

Het monument bestaat uit een verhoogde stenen basis waarop een zuil geplaatst is. Boven het monument prijkt de buste van een anonieme Mangbetu-vrouw. De geïdealiseerde voorstelling van Mangbetu-vrouwen, en in het bijzonder van hun kapsel, was sinds de negentiende eeuw een terugkerend motief binnen de koloniale beeldvorming in Centraal-Afrika. Dit is de enige (monumentale) representatie van een zwarte vrouw in de openbare ruimte in Brussel die op zichzelf staat. De vrouw heeft in haar hand de ster van Congo. Onder het hoofd staat de inscriptie: 'Ixelles à ses pionniers coloniaux'. Op de zuil zelf zijn 32 namen van Elsenaren gegraveerd om hen 'te eren'. Er werden ook bas-reliëfs aangebracht die stereotiepe verwijzingen maken naar Afrika zoals een masker, een hut en dieren. 

Net zoals bij andere koloniale monumenten die elders in België aangetroffen kunnen worden (bijvoorbeeld het beeld 'Pioniers die stierven voor de beschaving in Congo', Mechelen door Lode Eyckermans; er loopt momenteel nog een participatietraject om een alternatieve inscriptie aan te brengen) werden enkel de namen van Belgen die naar de kolonie trokken in de verf gezet, terwijl de Afrikaanse vrouw - een mooi en iconisch beeld, een statische en tevreden voorstelling van de 'veroverde' gebieden- in de anonimiteit blijft.