Het Papenkasteel

In 1928 schildert Émile Lecomte (1866-1938) een olieverfschilderij op doek met een afbeelding van het kasteel van Stalle, dat beschouwd werd als het "oudste kasteel van Ukkel". Het bakstenen kasteel, dat tussen 1685 en 1688 werd gebouwd voor raadsheer Philippe-Vincent Franckheim (1637-1690), wordt hier gepresenteerd met de toren met de kenmerkende bolvormige koepel (die tijdens een restauratie in 1967 werd verwijderd). Het gebouw werd op 16 oktober 1975 onder de naam Papenkasteel beschermd in de Inventaris van het bouwkundig erfgoed.

Als een van de stichtende leden in 1921 en vicevoorzitter van Uccle Centre d’Art nam Émile Lecomte deel aan tal van de jaarlijkse tentoonstellingen. Tijdens een van die tentoonstellingen, in het kasteel van Wolvendael in 1928, kocht de gemeente Ukkel zijn werk Papenkasteel aan. In een artikel van La Libre Belgique van 12 september klinkt de kritiek op de tentoonstelling en het werk van de schilder echter vrij scherp: “Bien des artistes qui ont illustré Uccle, par oubli ou par insouciance, ne sont pas ici " [Veel kunstenaars die Ukkel hebben verbeeld, ontbreken hier — uit vergetelheid of uit nonchalance. ]” En verder: “Lecomte se trompe. Mais son "Papenkastel" (sic.) est à la fois sensible et bien établi. C’est là incontestablement sa voie, à moins qu’il ne songe à faire des cartons pour des tapisseries modernes " [Lecomte vergist zich. Maar zijn "Papenkastel" (sic.) is tegelijk gevoelig en degelijk opgebouwd. Daar ligt ongetwijfeld zijn weg, tenzij hij eraan denkt ontwerptekeningen voor moderne wandtapijten te maken.]

Émile Lecomte studeerde aan de academie voor Schone Kunsten van Brussel bij Richard Viandier (1858-1949) en ging ook naar de academie voor Schone Kunsten in Sint-Gillis. Zijn manier om landschappen te schilderen doet denken aan de technieken van zijn postimpressionistische tijdgenoten. Dat blijkt hier uit de afbeelding van de bomen op de voorgrond, die lijken op de bomen die de schilder Maurice Denis (1870-1943) schilderde in Les arbres verts ou Les Hêtres de Kerduel (1893).

Tot slot willen we nog even vermelden dat het kasteel van Stalle meerdere keren is afgebeeld door kunstenaars zoals de Belgen Paul Hermanus (1859-1911) en Henri Quittelier (1884-1980) en de Californiër Joseph Morris Raphael (1869-1950). De oudste afbeelding van het gebouw lijkt gemaakt en gereproduceerd te zijn in een gravure van Jacobus Harrewijn (1688-1727). 

Auteur : Vereniging voor het Kunstpatrimonium, T. A. Besnard, 2024